Мәдени экспансия алаңында – қазақ киносы

Жарнама

Жаһандану ғасырында біз «ру­ха­ни аштығымыздың» ор­нын ұлтттық фильм­мен, толтыруға тиіс едік.  Бүгінде көркем шығарма оқымайтын оқырманның ықыласы «көк жәшікке» ауып кет­кен. Олар кітап оқуға ын­та та­ныт­па­са да, ки­но көруге уақыт та­ба­ды. Батыстың эротикалық, атыс-ша­быс, қантөгіс фильмдерінен шаршаған қазақты ұлттық ки­но­мыз құтқаруға тиіс еді.  Бірақ… қоғамда  «Қазақфильм» түсіріп жатқан фильм­дер­ге қатысты дау-да­май көп. «Жас қазақтың» кон­фе­рен­ци­я­сын­да бас қосқан ки­но­ма­ман­дар бүгінгі қазақ ки­но­сы ту­ра­лы ой өрбітті. 

Жас қазақ: Тәуелсіздіктің алғашқы жыл­да­рын­да ки­но са­ла­сы­на көңіл бөлінбегені рас. Сол уақытта ре­жис­сер­лер «ки­но түсірейік де­сек, ақша жоқ» деп қынжылатын. Соңғы жыл­да­ры мем­ле­кет та­ра­пы­нан киноға де­ген бетбұрыс байқалады. Бірақ, баспасөз беттерінде хат­та­ры жа­ри­я­ла­нып жатқан  көрермендердің пікірінше, көркем құбылысқа айналған ки­но жоқ. Не­ге?
Рүстем Әбдірашев: Сол бір қиын кез­де де жанкешті ре­жис­сер­лер ки­но түсірді. Жақсы ки­но­кар­ти­на­лар жарық көрді. «Көркемдік құбылысқа айналған фильм жоқ» де­ген пікірмен мүлдем келіспеймін.
Са­ты­бал­ды На­рым­бе­тов: Құбылысқа айналған қазақ ки­но­сы жоқ?.. Осы пікірді ай­та­тын көрермен қай ұлттың, қай режиссердің ки­но­сын «құбылыс» деп бағалайды екен? Жыл сай­ын халықаралық ки­но­фес­ти­валь­дер­ге кем де­ген­де, екі фильміміз қатысып, жүлделі орын ала­ды. Менің көзқарасымша, дүниежүзінде қазақ ки­но­сы­на де­ген ынтызарлық бар. Бұрын әлем қазақ ки­но­сы түгілі, Қазақстанды білмейтін. Халықаралық ки­но­фес­ти­валь­де топ жа­рып, жүлделі орын алып жатқан фильмдеріміз аз емес. Серік Апы­ры­мов, Дәрежан Өмірбаев, Ардақ Әмірқұлов, т.б. режиссерлердің фильмі та­лай халықаралық ки­но­фес­ти­валь­ге қатысып, қоржынын тол­ты­рып қайтты. Жәнібек Жетіруовтың «Дүниежарығы»  он бес­ке жуық ки­но­фес­ти­валь­де жүлделі орын­ды иеленді. Өкінішке қарай, олардың жүлде алған фильмі елімізде кеңінен көрсетілмеді. Себебі, сол баяғы ки­но­про­кат мәселесі.
Рүстем Әбдірашев: Экономикалық дағдарыс кезінде фаб­ри­ка­лар мен за­уыт­тар бірінен соң бірі жа­бы­лып жат­ты. Қазақстан әлемдік нарыққа өнімдерін шығара ал­май жатқан кез­де режиссерлеріміз халықаралық ки­но­фес­ти­валь­дер­ге қатысып, қанжығасы май­ла­нып келетін. Құбылысқа айналған қазақ ки­но­сы дүниежүзіне та­рап жа­тыр.  Өкінішке қарай, елімізде қазақ киносының жетістігін ешкімнің көргісі де, білгісі де келмейді.
Ди­дар Аман­тай: «Қазақфильм» көп жан­р­лы киноөндірісін қолдап отыр. Оның ішінде авторлық ки­но­дан бас­тап, жанрлық киноның түр-түрін қамтуда. Көркем фильм­ге ғана емес, анимациялық және деректі фильм­дер­ге де ба­са на­зар ауда­рып отыр­мыз. 2008 жылға дейінгі Қазақстан киноиндустриясының жағдайын білесіз бе? Қазақстан ки­но прокатының жетпіс пай­ы­зы голливудтық және батыстық фильм­дер меншіктеген, ал жи­ыр­ма бес пай­ы­зы Ре­сей фильмдерінің үлесінде бо­ла­тын. Сон­да қалған бес пай­ы­зы ғана қазақ киносының үлесіне тиетін. 2010 жы­лы Қазақстан ки­но прокатының он пай­ы­зы­нан ас­та­мын иелендік. Ай­на­ла­сы екі-үш жылдың ішінде осын­дай көрсеткішті иеленуіміз, меніңше, жақсылықтың ны­ша­ны. Соңғы үш-төрт жылдың көлемінде «Қазақфильм» үлкен жо­ба­лар­ды қолға ал­ды.
Ан­ка­ра кинофестивалінде өзбектің режиссерлерімен пікірлестім. Олар «қазақ киносының көркемдік са­па­сы өте жоғары» деп мақтап жат­ты. Мы­на отырған Рүстем Әбдірашевтың «Балалық шағымның ас­па­ны» фильмінің көркемдік деңгейін жоғары бағалаймын. Би­ыл «Қазақфильм» көрерменге ұсынған  төрт ки­но­кар­ти­на да көрерменді бей­та­рап қалдырмады. Ақан Сатаевтың «Баскесері» кассалық фильм бол­ды. Сләмбек Тәуекелдің «Жерұйығы»  – қазақтың тағдырын көрсеткен фильм. Бұл фильм­де ба­с­ты рөлді Бо­лат Әбділманов сом­да­ды. Жаңа фильмдердің ішіндегі ең үздік ер адам бейнесін Бо­лат жа­са­ды. Міне, «құбылыс» алдыңда отыр.
Бо­лат Әбділманов: Қоғамда осы­дан  он бес-жи­ыр­ма жыл бұрын «қазақ ки­но­сы жоқ» де­ген пікір қалыптасты. Сол көзқарас әлі өзгерген жоқ. Кейбіреу­лер, тіпті ки­но­те­атр­да жүріп жатқан қазақ ки­но­сын көрмей-ақ, сол фильм ту­ра­лы пікір ай­та­ды. Қызық. Ки­но – үнемі қозғалыстағы өнер. Ол да­ми­ды, тоқырайды… құлдырайды, қайта да­ми­ды… Бүгінгі көрермен там­са­нып көретін, құбылыс ретінде бағалаған ескі фильмнің өзін кезінде сы­нап, жоққа шығарған.
Жас қазақ: Сон­да «Келін» мен «Ма­хаб­бат тәлкегі» «құбылыс» па? «Бол­мы­с­ты жалаңаштаған» киноға қарсы қазақтың ұлттық фильм­ге сусағаны байқалады. Ұлттық фильм түсіруге не кедергі?
Ди­дар Аман­тай:  Рүстем Әбдірашевтың түсірген ки­но­кар­ти­на­ла­рын «ұлттық фильм емес» деп кім ай­та­ды? Сләмбек Тәуекелдің «Жерұйығын» «ұлттық фильм емес» деп кім ай­та­ды?
Жас қазақ: Қазақ ки­но­сы өз көрерменіне же­те бермейтін секілді. Ре­жис­сер­лер осы­дан жи­ыр­ма жыл бұрын «ки­но­те­атр қазақ ки­но­сын көрсетпейді, көрсетуге қыруар қаржы сұрайды» деуші еді.  Әлі сол әңгіме. Қазақ елінде, өз жерімізде өмір сүріп оты­рып, не­ге бұл мәселені ше­ше ал­май­мыз? Әлде, киногерлердің ауызбіршілігі, бол­ма­са, ру­хы әлсіз бе?
Ди­дар Аман­тай: 2009 жыл­дан бас­тап  «Қазақфильм» түсірген фильм­дер  ки­но­те­атр­дан да, те­ле­ар­на­дан да көрсетіле бас­та­ды. Рүстемнің «Балалық шағымның ас­па­ны» фильмінің тұсаукесері Ас­та­на мен Ал­ма­ты­да бол­ды. Астанадағы тұсаукесеріне Ел­ба­сы келіп, көрді. «Балалық шағымның ас­па­ны», «Жерұйық», «Баскесері» лен­та­сы об­лыс, аудан орталықтарындағы ки­но­те­атр­да көрсетілді.
Рүстем Әбдірашев: Мен тек қана ки­но түсірумен ай­на­лы­сам. Ки­ном­ды прокатқа шығару – менің ша­ру­ам емес. Бірде про­кат­шы­лар­мен кез­де­су өтті. Сон­да бір әйел: «Қазақ тілінде қазақтың ки­но­сы жүріп жат­са, ешкім келмейді. Қазақтың ки­но­сын көрсетудің қажеті қанша?» – деді. Осын­дай сөздерді естігенде ашу-ызаң келеді. Еліміздегі қазақ тілінің қолдану ая­сын өзіңіз де білесіз ғой. Қазақстандағы про­кат мәселесімен ай­на­лы­сып жүрген адамдарға қазақтың ки­но­сы ке­рек емес. Олардың ара­сын­да қазақтың тілін, қазақтың ки­но­сын қорғайтын адам жоқ. Басқа ұлттың ада­мы қазақтың тілі мен ки­но­сын қайтсін? Шы­нын­да да, кинотеатрға ұлттық ки­но­ны іздеп ба­ра­тын көрермен көп емес. Халқымыздың са­ны аз және қазақ тілін білмейтін қазақ қаншама?! Қазақ ки­но­сы көбінесе, пай­да таппақ түгілі, кет­кен шығынын да жа­ба ал­май­ды. Соңғы жыл­да­ры бір-екі ре­жис­сер ғана шығынын жабуға күш сал­ды. Кәмпит, су­са­бын­ды жар­на­ма­лаған секілді қазақ ки­но­сы­на да пи­ар жа­сау қажет. Оған ар­найы қаржы бөлу ке­рек. Түкке тұрмайтын фильм про­кат­тан әжептәуір пай­да та­у­ып жат­са, әсте таңғалуға бол­май­ды. Себебі, олар жар­на­ма­сын жақсы жа­сай­ды. Гол­ли­вуд фильм­інің бәрі ше­девр емес. Олар ки­но түсіруді қолға алғаннан бас­тап, жар­на­ма­сын жасауға кіріседі. Тех­но­ло­ги­я­сы бұрыннан қалыптасқан. Егер менің фильмім халыққа жет­пей жат­са, бұл мәселеде мені кінәлай ал­май­сыз.
Жас қазақ: Ана дүниеге әкелген ба­ла­сын «мен ту­а­рын ту­дым, енді сен­дер асы­рап-бағыңдар», – деп көршісіне бе­ре сал­май­ды. (Ба­ла­сын тас­тап кететін тасжүрек әйелдерді айтпағанда) Сіздер киноңыздың көрсетілуін  тиісті орын­дар­дан та­лап ету­ге тиіссіздер ғой?
Са­ты­бал­ды На­рым­бе­тов: Про­кат жүйесі басқа мәселе. Сен әңгімелеріңді  жаздың, кітабыңды шығардың, оны өзің са­тып жүрмейсің ғой. Әлде, сатасың ба? Бұл мәселемен сенің кітабыңды шығарған бас­па ай­на­лы­са­ды. Біз, ре­жис­сер­лер про­кат мәселесімен ай­на­лыспай­мыз.
Рүстем Әбдірашев: Кеңестік кезеңде про­кат жайы соншалықты түйінді мәселе емес еді. Себебі, про­кат­пен ай­на­лы­са­тын ұйым бо­ла­тын. Оған бюд­жет­тен ар­найы қаржы бөлінетін. Енді-енді есімізді жи­ып, ба­ры­мыз бен жоғымызды түгендей бастадық. Бүгінде «Қазақфильм» про­кат мәселесін де өзінің мой­ны­на ал­ды. Ки­но­сту­дия фильм түсіре ме, әлде про­кат­пен ай­на­лы­са ма? Менің же­ке көзқарасым бой­ын­ша, про­кат мәселесін түбегейлі ше­шу­ге күш-қуаты же­те қоймайды. Мем­ле­кет та­ра­пы­нан ұлттық про­кат­ты ұйымдастыру ке­рек. Бұған Мәдениет министрлігі ұйытқы бо­луы тиіс. Оның ата­у­ын «Еура­зия» дей ме, әлде «Бәйтерек» дей ме, білмеймін, ұлттық киноның про­ка­ты­мен ай­на­лы­са­тын ұйым бо­луы ке­рек.
Бүгінде кинотеатрдың бәрі – жекеменшік. Егер зерттесеңіз, ал­пыс-жетпіс пай­ыз ак­ци­я­сы америкалықтардың үлесінде бо­лып шығады. Қазақ режиссерінің фильмі көрсетілсе, сатылған би­лет­тен түскен пайданың жар­ты­сын, тіпті қырық пай­ы­зын ғана алуы мүмкін. Ұлттық про­кат ұйымын құрмай, бұл мәселе шешілмейді. Себебі, әлдекімдерге кіріптармыз. Өзінің дүкені болмаған жан біреудің дүкеніне өнімін апа­рып, «са­тып берші» де­се, дүкенші қалай қабылдайды? Міне, біздің жай­ы­мыз да осын­дай.
Дағдарыс Ре­сей ки­но­сы­на кері әсерін тигізбей қоймады. Орыс­тар да ки­но­сы­на кет­кен шығынның жи­ыр­ма пай­ы­зын да қайтара ал­май, ай­ты­сып-тар­ты­сып жа­тыр. Олар да ки­но­те­атр арқылы орыс ки­но­сын көрерменге жеткізе ал­май отыр. Себебі, Гол­ли­вуд фильмдерінің ар­тын­да тұрған күш Ре­сей про­ка­тын са­тып алған. Соның ішінде біздің Қазақстан да бар. Оларға қарсы тұру үшін көп қаражат ке­рек. Бұл да бір «ру­ха­ни соғыс ой­ы­ны» ғой. Бұл қатерлі ойынға қарсы «Қазақфильм» жұмыс жа­сап жа­тыр, құдайға шүкір.
Са­ты­бал­ды На­рым­бе­тов:  Кеңес үкіметімен бірге ки­но­про­кат пен киностудияның одағы да «өлді». Қазір «Қазақфильм» АҚ-ның президенті Ер­мек Аман­ша­ев ки­но­про­кат­ты қайта жан­дан­ды­рып жа­тыр. Бүгінде қазақ ки­но­сы кинотеатрға «тәуелді». Кинотеатрға бүгін ба­рып, афи­ша­ла­рын көрші, қазақ ки­но­сы жоқ. Жаңа фильмдеріміз ки­но­те­атр­да бүгін жүреді, ертең жүреді, ал арғы күні көрсетпейді. Себебін сұрасаң, «көрермен келмейді» дейді. Жай ай­та салған сөз. Шын мәнінде, кинотеатрдың қожайыны қазақ ки­но­сын көрсетуге ын­та та­ныт­пай­ды. Гол­ли­вуд­та бүгін премь­е­ра­сы өткен фильм бір жетіден соң Ал­ма­ты ки­но­те­ат­рын­да жүреді. Голливудтың дүниежүзінің барлық мемлекетінде шта­бы бар. Со­лар жүйелі түрде Гол­ли­вуд фильмін на­си­хат­тау­мен ай­на­лы­са­ды.
Бо­лат Әбділманов: Ки­но­те­атр­ды са­тып алған адамдардың мақсаты не? Ақша та­бу, баю. Меніңше, кинотеатрдың бәрі қайтадан мем­ле­кет иелігіне көшуі ке­рек. Сон­да бюд­жет­тен қаржы бөлініп, түсірілген фильмнің көрсетілуіне де үкіметтің өзі демеуші бо­лып, ки­но­те­атр­да жүрер еді.
Жас қазақ: Фран­ция мен Ко­ре­я­да ше­тел фильмін көрсеткені үшін те­ле­ар­на мен  ки­но­те­атр қыруар салық төлейді. Олар өздерінің ки­но­сын на­си­хат­тай­ды. Біріншіден, ұлтжандылық, ұлттық киноға де­ген сүйіспен­шілік, ұлт режиссеріне де­ген құрмет. Екіншіден, киноға кет­кен шығынды жа­у­ып, пай­да та­бу. Үшіншіден, ұлттық ки­но­сын әлемдік деңгейге көтеру.
Рүстем Әбдірашев: Дұрыс ай­та­сыз. Біздің елімізде, Ре­сей­де  аме­ри­ка­лықтар ки­но­сын көрсетіп, шаш етек­тен пайдаға кенеліп жа­тыр. Ал, Фран­ци­яда керісінше, олардың фильмі фран­цуз киносының да­му­ы­на «қызмет» етіп жа­тыр. Аме­ри­кан­дық режиссердің ки­но­сы­нан түскен қаржының елу пай­ы­зы  авторға берілсе, қырық пай­ы­зы  фран­цуз киносының да­му­ы­на жұмсалады. Біздің ел­де ше­тел фильмдеріне са­ты­ла­тын би­лет құны мың теңге тұрса, оның төрт жүз теңгесі қазақ киносының да­му­ы­на жұмсалуы ке­рек. Біз об­лыс орталықтарынан, аудан­дар мен елді ме­кен­дер­ден ки­но­те­атр ашуға тиіспіз. Сон­да ғана қазақ киносының көрерменге жетуіне жол ашы­ла­ды.
Са­ты­бал­ды На­рым­бе­тов: Фран­ция, Ко­рея, Қытай және Үндістан ұлттық фильмдеріне кво­та бөледі. Фран­цуз режиссері те­ле­ар­на­дан Американың фильмі көрсетіліп жат­са, қол шапалақтайды.  Себебі, ше­тел фильмдерінен  француздың ұлттық ки­но­сын дамытуға үлкен та­быс түседі. Жыл сай­ын 250 мил­ли­он дол­лар пай­да та­ба­ды екен. Біздің еліміздегі ки­но­те­ат­р­лар, мейлі жекеменшік бо­ла берсін, бірақ фран­цуз билігі секілді біздің билік те та­лап қоюы ке­рек. Ки­но­те­атр бас­шы­ла­ры­на «Сіз Қазақстанның аза­ма­ты болсаңыз, ұлттың, ұлт киносының жа­на­шы­ры болыңыз, ки­но­те­атр­да көрсетілетін әрбір ше­тел фильмінен түскен табыстың мы­нан­ша пай­ы­зын қазақ ки­но­сы­на аударуыңыз ке­рек»,  – деп бұл мәселені ше­шу­ге тиіс. Те­ле­ар­на­лар ре­жис­сер­ге көк ти­ын да төлемейді. «Қазақфильм» телеарналарға ки­но­сын, тіпті тегін беріп жа­тыр деп те айтуға бо­ла­ды…
Жас қазақ:  Отандық те­ле­ар­на­лар шетелдің фильмдерін са­тып ала­ды ғой?..
Са­ты­бал­ды На­рым­бе­тов: Иә, са­тып ала­ды. Түріктің де, кәрістің де се­ри­а­лын са­тып алып жа­тыр. Құрығанда, шетелдің ең арзанға са­тып алған киносының ақшасын қазақ ки­но­сы­на бер­се екен. Ат­ты бап­тап, жа­ра­тып, оны бәйгеге қоспасаң, не істейсің? Сой­ып жейсің, бол­ма­са, сатасың. Көрермен «қазақ режиссері ки­но­сын ше­тел­де өтетін ки­но­фес­ти­валь­ге қатысу үшін түсіреді», – де­ген пікір ай­та­ды. Фильміңді ки­но­те­атр, те­ле­ар­на жүйелі түрде көрсетпесе, олар халықаралық ки­но­фес­ти­валь­ге қатыспағанда, не істейді?!
Бо­лат Әбділманов: Ұлттық фильмдерді ки­но­те­ат­р­лар мен те­ле­ар­на­лар­да жиі көрсетіп, жүйелі түрде на­си­хат­тау ке­рек. Отандық те­ле­ар­на қазақ ки­но­сын көрермен қалың ұйқыда жатқанда көрсетеді. Өткенде ауылға бар­дым. Ауыл тұрғын­да­ры­мен қазақ ки­но­сы ту­ра­лы пікірлестім. Олар да те­ле­ар­на­да қазақ ки­но­сы­ның көрсетілу уақытына ренішін білдірді. Мал бағып, егін егіп, жан баққан ауыл тұрғындарының көпшілігі түнгі он­да ұйықтайды.
Жас қазақ: Біздің елімізде жыл сай­ын тұрақты түрде «Еура­зия» және «Шәкен жұлдыздары» ат­ты екі ки­но­фес­ти­валь  өтеді. «Еура­зия» ки­но­фес­ти­валінің мәртебесін асқақтату мақсатында ары­сы Аме­ри­ка­дан, берісі Ре­сей­ден киножұлдыздар шақырамыз. «Шәкен жұлдыздары» кинофестиваліне шақырылатын қонақтар да осал емес. Бұл ки­но­фес­ти­валь­дер қазақ киносының та­ны­лу­ы­на, да­му­ы­на қаншалықты үлес қосып жа­тыр? Әлде, ақшаны оңды-сол­ды ша­шу ма? Жал­пы, ұтқанымыз бен ұтылғанымыздың арасалмағы қандай?
Рүстем Әбдірашев: Бізге бұл екі ки­но­фес­ти­валь де қажет. Сіз айтқандай, «ақшаны оңды-сол­ды ша­шып» жатқанымыз жоқ. Ки­но­фес­ти­валь­де көрсетілетін фильмдерді те­ле­ар­на­дан көре алмауың мүмкін. «Еура­зия» кинофестиваліне қаншама ұлттың ки­но­сы қатысты. Мы­са­лы, Ру­мы­ния мен Иран ки­но­сы­нан бұл елдердің бет-бейнесін ғана емес, бүгінгі жағдайын көрдік. Ки­но дегеніміз – идео­ло­гия. Елімізде өтіп жатқан кинофестивальдің жас ре­жис­сер­ге, Өнер ака­де­ми­я­сын­да білім алып жатқан болашақ ки­но­гер­лер­ге берері көп. Бүгінгі жас ре­жис­сер­дің бір кемшілігі: олар Ба­тыс режиссеріне еліктейді. Олар үшін нағыз ки­но дегеніміз – Голливудтың фильмдері. Шын мәнінде, Гол­ли­вуд режиссерлері ең бірінші ке­зек­те өнер жа­са­у­ды емес, ақша та­бу­ды көздейді. Олар «менің фильмім халықты ру­ха­ни тұрғыда бай­ы­та ма?» де­ген сауалға бас қатырмайды. Қырғызстанның бүгінгі жағдайы бәрімізге белгілі. Қанша қиын бол­са да, режиссерлері ки­но түсіріп, ізденіп жа­тыр. Олар да көштен қалғысы жоқ. Фес­ти­валь­ге әкелген фильмдері тәп-тәуір. Қалай де­сек те, қазақ үкіметі жас режиссердің ки­но түсіруіне қолдау жа­сап жа­тыр. Жастарға ренішім: олар осы мүмкіндікті дұрыс пай­да­ла­на ал­мау­да.
Бо­лат Әбділманов: Тәуелсіз  Қазақстан үшін екі ки­но­фес­ти­валь артық емес. Елімізде өтіп жатқан ки­но­фес­ти­валь­дер қазақ киносының та­ны­лу­ы­на, қажет десеңіз, да­му­ы­на тигізетін әсерін жоққа шығаруға бол­май­ды. Өз ба­сым, әрбір қазақ ки­но­сы­нан ұлттың бол­мы­сын, ру­хын іздеймін. Сол секілді  елімізде өтетін кез кел­ген фес­ти­валь­ден ұлттық нақышты іздеймін. Кинофестивальді ұйымдастырушылар осы жағын ес­кер­се, нұр үстіне нұр бо­лар еді.
Ди­дар Аман­тай: Қойып отырған сауалыңыздың өзі қызық. Елімізде жыл сай­ын қаншама мүшәйра, қаншама ай­тыс өтеді. Сіздіңше, олар не үшін өтеді? Мүшәйраның са­ны көп емес пе? Сіздің логикаңыз бой­ын­ша, он­да мүшәйраны да қысқартайық.
Жас қазақ: Меніңше, қазақ ақындары ара­сын­да өткізіліп жатқан мүшәйра мен халықаралық деңгейде өткізіліп жатқан кинофестивальді салыстыруға бол­май­ды. Кинофестивальді өткізуге жұмсалып жатқан қаржының мүшәйра өткізуге бес пай­ы­зы ғана жұмсалады.
Ди­дар Аман­тай: Оны кім есептеді? Есепті қайдан алдыңыз? Жы­лы­на бәленбай ма­ши­на мінетін ақындарымыз бар. Сол не, жа­ман ба? Жақсы емес пе! Қазақтың актері де, ақыны да бай бол­сын. Ки­но­мен айналыстың  ба, оған қыруар қаржы жұмсауға дай­ын болуға тиіссің. Ки­но түсіруге, оны насихаттауға ақша шығарғымыз кел­ме­се, он­да ки­но түсіруді тоқтатайық.
Жас қазақ: Өнерде үйсіз-күйсіз, пәтерден-пәтерге көшіп,  қаншама жас­тар жүр. Бұл екі кинофестивальдің қазаққа, қазақ ки­но­сы­на берері бол­са, әрине, біз қуанамыз. Ал егер ұтқанымыздан ұтылғанымыз көп бол­са, халықтың ақшасын оңды-сол­ды шаш­пай, та­лан­т­ты жастарға шәкіртақы тағайындау ке­рек. (Әлеуметтік мәселе шаршатқан жас­тан не та­лап ету­ге бо­ла­ды? Ештеңе). Олар жақсы фильм түсіріп жат­са, қазақ киносының дамығаны сол емес пе?! Беделді  халықаралық ки­но­фес­ти­валь­ге  қатысып, жүлделі орын алып жат­са, қазақ киносының танылғаны сол емес пе?! Енді сіз менің са­у­а­лы­ма жа­у­ап беріңізші. «Еуразияға» шақырылған ше­тел жұлдыздарына қанша көлемде қаламақы төлейсіздер?
Ди­дар Аман­тай: Сіздің логикаңыз бой­ын­ша бы­лай, мұқият тыңдаңыз. Айтысқа, мүшәйраға жыл сай­ын, ай сай­ын қыруар ақша шашқанша, қымбат көлік таратқанша, қаншама ақын-жа­зу­шы­мыз, ұлттық жор­нал­шы­мыз үйсіз-күйсіз жүр, одан да сол қаражатқа оларға пәтер алып бермейміз бе?! Одан да сол қаражаттан ұлтқа жа­на­шыр сту­ден­т­тер­ге шәкіртақы тағайындамаймыз ба?! Шы­ны­мен, ғимаратты жалдауға кет­кен, ай­ты­с­ты ұйымдастыруға кет­кен, жал­пы, мүшәйраға бөлінген қаражатты жастарға бөліп, оларға бір-бір үй әперейік. Сон­да, айт­шы, осын­дай ло­ги­ка бо­ла ма?
Жал­пы, «Қазақстанда көп ки­но­фес­ти­валь өткізу қажет пе?», – де­ген сөзді құлағымыз жиі ша­лып қалады. Бұл пікірді айтудың өзін – қазақ киногеріне, қазақ ки­но­сы­на жасаған қиянат деп есептеймін. Тіпті қылмыспен па­ра-пар. Қазақстанда өтетін ки­но­фес­ти­валь­де жекеменшік киностудиялардың еңбегі көрінеді. Олар өздері ақша та­у­ып, қарызға ба­тып, ки­но түсіреді. «Шәкен жұлдыздары» кинофестивалінде жекеменшік студиясының «Мент» ат­ты фильмі орын ал­ды. «Қазақфильм» өз та­ра­пы­нан бұл киностудияға сыйлық жа­са­ды. Олар ке­лер жы­лы «Қазақфильмде» қысқаметражды ки­но түсіреді. Қазақ ки­но­сы ең бірінші Қазақстанда өтетін ки­но­фес­ти­валь­де көрінеді. Со­дан соң жүлделі орын алған фильм­дер сұрыпталып, халықаралық ки­но­фес­ти­валь­ге жол­да­ма ала­ды. Ше­тел­ден кел­ген ки­но­гер қазақ режиссерлерін өз елінде өтетін ки­но­фес­ти­валь­дер­ге шақырады. Бұл жетістік пе? Жетістік. Қысқасы, «Еура­зия» мен «Шәкен жұлдыздары» қазақ киносының жо­лын аша­ды.
Рүстем Әбдірашев: Бұл ки­но­фес­ти­валь­дер белгілі бір дәрежеде қазақ ки­но­сын на­си­хат­тап жа­тыр. Қазақстанның имиджі әлемде мұнайы арқылы емес, ки­но­сы мен әдебиеті арқылы көтеріледі.
Са­ты­бал­ды На­рым­бе­тов: Құдайға шүкір, бүгінде қазақ ки­но­сы­на көрермен бет бұра бас­та­ды. Қазір Ал­ма­ты мен Ас­та­на­да, об­лыс орталықтарында же­ке ки­но­сту­ди­я­лар ашы­лып жа­тыр. Бәсеке үшін жекеменшік ки­но­сту­ди­я­лар да ке­рек. Өкінішке қарай, көрермен «Қазақфильм» мен жекеменшік студиялардың түсірген ки­но­сын ша­та­с­ты­рып жа­та­ды. Сондықтан, БАҚ-та жаңа фильм ту­ра­лы мақала жа­зыл­са, кинокартинаның қай киностудияның өнімі екені жа­зы­луы тиіс.
Ди­дар Аман­тай: Өкінішке қарай, ки­но­те­атр­да жүретін ақылы фильм­ге қазақ көрермені ағылып бар­май­ды. Жаңа фильмнің тұсаукесерінде залдың көрерменге то­ла­ты­ны рас. Ал қалтасынан ақша төлеп, қазақ ки­но­сы­на жанашырлық та­ны­тып, ки­но көруге си­рек ба­ра­ды. Дист­рибь­ю­тор­лар ше­тел фильмін қазақшаға аудар­май, орыс тілінде көрсете бе­ру­ге кей­де өзіміз «сеп» бо­ла­мыз. Өкінішті.
Бо­лат Әбділманов: Ди­дар, сенің бұл пікіріңмен келіспеймін. Ал­ма­ты об­лы­сын ара­лап, «Жерұйықты» көрсеттік. Сон­да жергілікті халық «Бізге фильмнің қазақша нұсқасын көрсетіңдер», – деп та­лап қойды. Со­сын, тек қана қазақша көрсеттік.  Сон­да қазақ тілінде көрсетілген «Жерұйықты» еден­де оты­рып, орыс та, кәріс те көрді. Кинотеатрға ба­ра­тын көрерменнің дені – 17-22-дегі жас­тар. Отыз­дан асқандардың көбі ки­но­ны те­ле­ди­дар­дан көргенді тиімді са­най­ды.
Ди­дар Аман­тай: Рас, тегін көруге, тұсаукесерде көруге тай­лы-таяғымыз қалмай түгел ба­ра­мыз. Бірақ, ертеңіне, қазақ ки­но­сы прокатқа шыққанда, ки­но­те­атр бос тұрады не­ме­се кей­де се­ан­ста үш-төрт адам оты­ра­ды. Мен «Жас қазақ» оқырманын қазақ ки­но­сын көруге шақырамын.

Дөңгелек үстелді жүргізген
Аягүл МАН­ТА­Е­ВА

«Жас қазақ» газеті


Жарнама

Share This Post

Сіз не дейсіз?

3 Пікір на "Мәдени экспансия алаңында – қазақ киносы"

avatar
меруерт
Қонақ

Дөңгелек үстелді ұйымдастырғанда адам кішкене ойлану керек қой. Сұрақтарыңыз сауатсыз Аягүл ханым. Достығымды айтып отырмын. Бұл пікірді жарияламасаңыз да болады.

Серікбаева Тоғжан
Қонақ

Қазақ киносы енді ғана дамып келе жатыр.

қазҰзақ
Қонақ

Енді ғана дамып келеді деген бос сөз.Осыдан 40 жыл бұрын «Қыз Жібек»түсірілгенін ұмытпайық. Қазір СНГ де жоқ аппараттар «көшпенділердің»арқасында бәленбай миллиондаған ақшаға алынды.Көрші елдер қызығады деп мақтанамыз.Егер осындай жағыдай қырғыздарға жасалған болса,олар ендігі небір тарихи киноларды өмірге әкеліп оқ бойы алға шығар еді.Жалпы қырғыздардың қай киносын алсаңыз актерларының шеберлігінің арқасында қазақ киносын екі орап алады.Ашты да болса шындық.

wpDiscuz